ไมโครพลาสติกในน้ำดื่มขวด มีจริงไหม งานวิจัยบอกอะไร และลดได้อย่างไร

ไมโครพลาสติกพบในน้ำดื่มขวดส่วนมาก งานวิจัยปี 2561 นำโดยมหาวิทยาลัยแห่งรัฐนิวยอร์ก ตรวจน้ำขวด 259 ขวดจาก 11 ยี่ห้อใน 9 ประเทศ รวมถึงประเทศไทย พบอนุภาคพลาสติกใน 93% ของตัวอย่าง เฉลี่ย 325 อนุภาคต่อลิตร

งานวิจัยปี 2567 จากมหาวิทยาลัยโคลัมเบียและรัตเกอร์ส ซึ่งใช้วิธีเลเซอร์ที่มองเห็นอนุภาคเล็กกว่ามาก นับได้ราว 240,000 อนุภาคต่อลิตรในน้ำขวด 3 ยี่ห้อ โดยประมาณ 90% เป็นนาโนพลาสติก งานวิจัยทั้งสองชี้ว่าขวดและฝาคือแหล่งที่มาหลัก

ผลต่อสุขภาพยังไม่มีข้อสรุป องค์การอนามัยโลกทบทวนหลักฐานในปี 2562 และประเมินว่าความเสี่ยงในระดับที่พบปัจจุบันอยู่ในระดับต่ำ พร้อมเรียกร้องให้มีข้อมูลที่ดีกว่านี้ บทความนี้สรุปว่างานวิจัยพบอะไรจริงๆ พลาสติกมาจากไหน และคุณทำอะไรได้บ้าง โดยไม่กล่าวเกินกว่าที่วิทยาศาสตร์รู้

งานวิจัยน้ำขวดปี 2561 พบอะไร

งานวิจัยนี้ริเริ่มโดยองค์กรสื่อ Orb Media และดำเนินการที่มหาวิทยาลัยแห่งรัฐนิวยอร์ก วิทยาเขตเฟรโดเนีย เป็นการสำรวจขนาดใหญ่ที่สุดในประเภทนี้ ใช้สีย้อมเรืองแสงที่จับกับพลาสติกแล้วนับอนุภาคใต้กล้องจุลทรรศน์

• 259 ขวด 11 ยี่ห้อ 19 แหล่งซื้อใน 9 ประเทศ หนึ่งในนั้นคือประเทศไทย
• 93% ของขวดมีไมโครพลาสติก มีเพียง 17 ขวดที่ไม่พบ
• เฉลี่ย 10.4 อนุภาคต่อลิตรสำหรับอนุภาคใหญ่กว่า 100 ไมโครเมตร และ 325 อนุภาคต่อลิตรเมื่อรวมอนุภาคขนาด 6.5 ถึง 100 ไมโครเมตร
• ปริมาณในแต่ละขวดอยู่ระหว่างศูนย์ถึงราว 10,000 อนุภาคต่อลิตร
• โพลีโพรพิลีน ซึ่งเป็นวัสดุของฝาขวดส่วนมาก เป็นพอลิเมอร์ที่พบบ่อยที่สุด

งานวิจัยนี้ไม่ได้ผ่านการตรวจสอบโดยผู้ทรงคุณวุฒิ และบริษัทน้ำดื่ม 2 รายตั้งคำถามต่อวิธีการย้อมสี อย่างไรก็ตาม ผลสอดคล้องกับการสำรวจน้ำประปาก่อนหน้าของทีมเดียวกัน ซึ่งพบว่าน้ำขวดมีอนุภาคมากกว่าน้ำประปาราว 2 เท่า

งานวิจัยนาโนพลาสติกปี 2567 เพิ่มอะไรเข้ามา

ในเดือนมกราคม 2567 นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยโคลัมเบียและมหาวิทยาลัยรัตเกอร์สตีพิมพ์งานวิจัยที่ผ่านการตรวจสอบโดยผู้ทรงคุณวุฒิในวารสาร Proceedings of the National Academy of Sciences ใช้เทคนิคกล้องจุลทรรศน์แบบ stimulated Raman scattering ซึ่งระบุอนุภาคได้เล็กถึงราว 100 นาโนเมตรและบอกชนิดพอลิเมอร์ได้

ในน้ำขวด 3 ยี่ห้อที่ไม่เปิดเผยชื่อ นับได้ระหว่าง 110,000 ถึง 400,000 อนุภาคต่อลิตร เฉลี่ยราว 240,000 ประมาณ 90% เป็นนาโนพลาสติก เล็กกว่าสิ่งที่งานวิจัยปี 2561 มองเห็นได้มาก ระบุพอลิเมอร์ได้ 7 ชนิด รวมถึง PET จากตัวขวด โพลีเอไมด์ซึ่งผู้วิจัยเชื่อมโยงกับไส้กรองที่ใช้ในการผลิต และโพลีสไตรีน ผู้วิจัยหลักระบุว่าพลาสติกส่วนมากดูเหมือนจะมาจากตัวขวดและกระบวนการกรอง

น้ำดื่มขวดในไทยมีไมโครพลาสติกด้วยไหม

มี ประเทศไทยเป็นหนึ่งใน 9 ประเทศที่สุ่มตัวอย่างในปี 2561 และในปี 2566 ทีมวิจัยจากสถาบันวิจัยสภาวะแวดล้อม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ตรวจน้ำดื่มบรรจุขวดที่ผลิตในไทยหลายขนาดและหลายชนิดภาชนะ โดยดูอนุภาคตั้งแต่ 5 ไมโครเมตรถึง 5 มิลลิเมตร พบไมโครพลาสติกในตัวอย่าง และระบุได้ว่าเป็นพอลิเมอร์ชนิดเดียวกับขวดและฝา ซึ่งชี้ไปที่บรรจุภัณฑ์มากกว่าแหล่งน้ำอีกครั้ง

มาตรฐานน้ำดื่มบรรจุขวดของไทย คือประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 61 กำหนดขีดจำกัดของแร่ธาตุ โลหะ และแบคทีเรีย เช่นเดียวกับมาตรฐานของทุกประเทศในปัจจุบัน ยังไม่มีขีดจำกัดสำหรับอนุภาคพลาสติก เพราะยังไม่มีวิธีวัดที่ตกลงร่วมกัน

เรื่องนี้อันตรายต่อสุขภาพไหม

คำตอบที่ตรงไปตรงมาคือยังไม่มีใครรู้ รายงานขององค์การอนามัยโลกปี 2562 เรื่องไมโครพลาสติกในน้ำดื่ม สรุปจากหลักฐานที่มีจำกัดว่า อนุภาคใหญ่กว่า 150 ไมโครเมตรไม่น่าจะถูกร่างกายดูดซึม และความเสี่ยงต่อสุขภาพในระดับที่พบปัจจุบันดูจะต่ำ รายงานไม่แนะนำให้ตรวจติดตามเป็นประจำ และขอให้มีการวิจัยอนุภาคขนาดเล็กกว่านั้นและสารเคมีที่อนุภาคพาไป ต่อมามีบทความในวารสาร Environment International ย้ำว่ารายงานไม่ได้ประกาศว่าไมโครพลาสติกปลอดภัย เพียงแต่หลักฐานยังบางอยู่

งานวิจัยปี 2567 ย้ายคำถามไปที่นาโนพลาสติก ซึ่งเล็กพอจะผ่านเข้าไปในเซลล์ได้ ผู้วิจัยกล่าวตรงๆ ว่ายังไม่รู้ว่าเป็นอันตรายหรือไม่ หรืออันตรายแค่ไหน เราไม่กล่าวอ้างเรื่องสุขภาพเกี่ยวกับอนุภาคพลาสติก และแนะนำให้ระวังใครก็ตามที่กล่าวอ้าง ไม่ว่าในทิศทางใด

อนุภาคมาจากไหน และจะดื่มให้น้อยลงได้อย่างไร

แหล่งที่มาหลักมี 3 อย่าง ผนังขวด ฝา และอุปกรณ์บรรจุและกรองในโรงงาน ความร้อน แสงแดด การบีบ และการเปิดปิดซ้ำๆ ล้วนทำให้อนุภาคหลุดออกมามากขึ้น นั่นทำให้ลำดับความสำคัญเรียบง่าย

พฤติกรรม	ผลต่ออนุภาคพลาสติก
เก็บขวดให้พ้นความร้อนและแดด	อนุภาคหลุดจากผนังขวดน้อยลง
ไม่ใช้ซ้ำขวดแบบใช้ครั้งเดียว	ลดการเสียดสีและการเสื่อมของพลาสติก
เก็บน้ำในแก้วหรือสเตนเลส	ไม่มีผนังพลาสติกให้หลุด
กรองน้ำประปา ณ จุดใช้งาน	เยื่อกรอง RO และไส้กรองละเอียดกำจัดอนุภาคได้เล็กกว่า 1 ไมโครเมตรมาก
ผลิตน้ำดื่มในที่	ไม่มีขวด ไม่มีฝา ไม่มีการขนส่ง

การกรอง ณ จุดใช้งานทำงานส่วนมากให้ เยื่อกรอง RO มีรูพรุนเล็กกว่าไมโครพลาสติกทุกชนิดมาก และกำจัดนาโนพลาสติกไปพร้อมกับสารละลาย หน้า คุณภาพน้ำ อธิบายว่าระบบ Pure และ Air ทำอะไรกับน้ำก่อนถึงแก้ว และ รุ่น Air ผลิตน้ำจากความชื้นในห้อง จึงไม่มีขวดหรือท่อเข้ามาเกี่ยวเลย

เรื่องนี้หมายความว่าอย่างไรสำหรับโรงแรม สำนักงาน หรือโรงเรียน

สถานที่แห่งเดียวอาจเสิร์ฟน้ำหลายร้อยขวดต่อวัน คน 1 คนที่ดื่มวันละ 2 ลิตรจากขวดครึ่งลิตรใช้ขวด 1,460 ขวดต่อปี สถานที่ที่มีคน 50 คนใช้ 73,000 ขวด ทุกขวดพาอนุภาคข้างต้นมาด้วยและจบลงเป็นขยะ เครื่องคำนวณขวดน้ำ ของเราแสดงตัวเลขของสถานที่คุณ การเปลี่ยนมาใช้น้ำที่ผลิตในที่ เสิร์ฟในแก้วหรือขวดสเตนเลสแบบเติมได้ ตัดบรรจุภัณฑ์ในฐานะแหล่งที่มา และตัดพลาสติกในฐานะขยะไปในคราวเดียว ซึ่งเป็นเหตุผลเดียวกับที่มันลดต้นทุน หน้า ความยั่งยืน ของเราแสดงตัวเลขไว้

คำถามที่พบบ่อย

น้ำขวดทุกยี่ห้อมีไมโครพลาสติกไหม

เกือบทั้งหมด ตามงานวิจัยที่ตีพิมพ์จนถึงตอนนี้ การสำรวจปี 2561 พบอนุภาคใน 93% ของขวด และงานวิจัยปี 2567 พบในทุกตัวอย่างที่ตรวจ

ต้มน้ำแล้วไมโครพลาสติกหายไหม

ไม่หาย การต้มฆ่าเชื้อโรคแต่ไม่ได้กำจัดอนุภาค ในน้ำกระด้าง การต้มอาจดักอนุภาคบางส่วนไว้ในตะกรัน แต่ไส้กรองละเอียดหรือเยื่อกรอง RO คือวิธีที่เชื่อถือได้

น้ำประปาดีกว่าน้ำขวดในเรื่องไมโครพลาสติกไหม

ในการสำรวจปี 2561 ของทีมเดียวกัน น้ำประปามีอนุภาคราวครึ่งหนึ่งของน้ำขวด และน้ำประปาที่กรอง ณ จุดใช้งานมีน้อยลงไปอีก

ขวดแก้วไม่มีไมโครพลาสติกใช่ไหม

แก้วไม่หลุดพลาสติก แต่ซีลในฝาและสายการบรรจุยังมีส่วนได้ โดยทั่วไปน้ำในขวดแก้วพบอนุภาคต่ำกว่าน้ำในขวด PET มาก

เครื่องกรองน้ำกำจัดนาโนพลาสติกได้ไหม

เยื่อกรอง RO กำจัดได้ เพราะรูพรุนเล็กกว่าอนุภาคมาก ส่วนเหยือกกรองคาร์บอนแบบง่ายดักไมโครพลาสติกขนาดใหญ่ได้ แต่ไม่ได้ออกแบบมาสำหรับนาโนพลาสติก

หากคุณอยากเอาขวดออกจากอาคารของคุณ นัดประเมินหน้างาน ได้ หรือดูขวดสเตนเลสแบบเติมได้และระบบน้ำดื่มที่ร้านค้าออนไลน์ของเรา