น้ำแข็งในประเทศไทย ปลอดภัยไหม

นักท่องเที่ยวส่วนใหญ่รู้ตั้งแต่วันแรกว่าน้ำประปาในประเทศไทยไม่ได้มีไว้ดื่มโดยตรงจากก๊อก คำถามถัดมาจึงเกิดขึ้นทันทีเมื่อสั่งกาแฟเย็นแก้วแรกหรือเบียร์ใส่น้ำแข็งแก้วแรก นั่นคือ น้ำแข็งปลอดภัยไหม น้ำแข็งในไทยเป็นอุตสาหกรรมที่มีกฎหมายควบคุมของตัวเอง และคำตอบน่าอุ่นใจกว่าที่กระทู้ท่องเที่ยวส่วนใหญ่บอกไว้ ขอเพียงรู้ว่าควรสังเกตอะไร

คำตอบสั้น ๆ: น้ำแข็งเชิงพาณิชย์ในประเทศไทยโดยทั่วไปปลอดภัย เพราะผลิตในโรงงานที่ได้รับอนุญาต จากน้ำที่ผ่านการบำบัดแล้ว ภายใต้ประกาศกระทรวงสาธารณสุข และจำหน่ายในถุงปิดผนึก ความเสี่ยงแทบไม่ได้อยู่ที่ตัวน้ำแข็ง แต่อยู่ที่สิ่งที่เกิดขึ้นระหว่างโรงงานกับแก้วของคุณ ไม่ว่าจะเป็นกระสอบเปิด ถังเก็บที่สกปรก มือ และที่ตักน้ำแข็ง

น้ำแข็งในไทยมาจากไหน

น้ำแข็งที่เสิร์ฟในประเทศไทยแทบไม่มีส่วนไหนทำจากช่องแช่แข็งในครัว เกือบทั้งหมดมาจากโรงน้ำแข็งที่ส่งทุกวันให้โรงแรม ร้านอาหาร บาร์ ตลาด และร้านริมทาง น้ำแข็งทรงกระบอกมีรูตรงกลางที่คุ้นตาเรียกว่าน้ำแข็งหลอด ผลิตโดยการแช่แข็งน้ำในท่อเหล็กแนวตั้งแล้วปล่อยน้ำแข็งออกมา จึงเหลือรูกลวงตรงกลางเป็นเอกลักษณ์ โรงงานยังผลิตน้ำแข็งบด น้ำแข็งก้อน และน้ำแข็งซองขนาดใหญ่ที่นำไปตัดหรือบดหน้างานภายหลังด้วย

น้ำแข็งเป็นอาหารควบคุมในประเทศไทย สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาจัดน้ำแข็งไว้ในกลุ่มอาหารที่อยู่ภายใต้ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับล่าสุดคือประกาศฯ ฉบับที่ 463 พ.ศ. 2568 ซึ่งกำหนดมาตรฐานคุณภาพและการแสดงฉลาก และกำหนดให้ผู้ผลิตปฏิบัติตามหลักเกณฑ์วิธีการที่ดีในการผลิต (GMP) น้ำที่ใช้ต้องมีคุณภาพตามเกณฑ์น้ำบริโภคก่อนนำไปแช่แข็ง โรงงานจึงมักกรอง ลดความกระด้าง และฆ่าเชื้อน้ำก่อนส่งเข้าท่อแช่แข็ง

น้ำแข็งที่มีรูตรงกลาง ปลอดภัยไหม

รูตรงกลางมักถูกยกมาเป็นกฎง่าย ๆ ของน้ำแข็งที่ปลอดภัย และตรรกะเบื้องหลังก็สมเหตุสมผล หลอดกลวงแบบนี้ผลิตได้ด้วยเครื่องทำน้ำแข็งอุตสาหกรรมเท่านั้น จึงบอกได้ว่าน้ำแข็งมาจากโรงงาน ไม่ใช่จากถาดน้ำประปาในช่องแช่แข็งของใครสักคน แต่รูนั้นไม่ได้บอกว่าน้ำแข็งถูกเก็บและหยิบจับอย่างไรหลังจากนั้น ซึ่งเป็นจุดที่คุณภาพแตกต่างกันจริง ๆ ตรรกะเดียวกันใช้ได้กับก๊อกน้ำในห้องน้ำ ดังที่เราอธิบายในบทความแปรงฟันด้วยน้ำประปาในไทย

งานวิจัยปี 2564 ที่อำเภอท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช ตีพิมพ์ใน Malaysian Journal of Public Health Medicine เก็บตัวอย่างน้ำแข็งจากร้านอาหารและเครื่องดื่ม 12 แห่ง และพบแบคทีเรียโคลิฟอร์มในทุกตัวอย่าง ผู้วิจัยไม่ได้โทษโรงงาน แต่ระบุว่าการเก็บน้ำแข็งและพฤติกรรมการล้างมือของผู้สัมผัสอาหารเป็นปัญหาสุขาภิบาลหลัก กล่าวคือ น้ำแข็งออกจากโรงงานในสภาพดี แล้วมาปนเปื้อนที่ร้าน

กรมอนามัยแนะนำอย่างไร

กรมอนามัยออกคำแนะนำเรื่องน้ำแข็งทุกหน้าร้อน คำแนะนำปี 2566 ที่เผยแพร่ผ่านกรมประชาสัมพันธ์ เป็นรายการตรวจสอบที่ใช้ได้จริงสำหรับทุกคนที่ซื้อน้ำแข็งถุง:

• เลือกน้ำแข็งจากผู้ผลิตที่มีเครื่องหมาย GMP และเลขสารบบอาหาร 13 หลักบนถุง พร้อมชื่อและที่อยู่ผู้ผลิต
• ถุงต้องสะอาดและปิดผนึก เลี่ยงน้ำแข็งที่ขนส่งในกระสอบป่าน และน้ำแข็งบดที่ขายแบบตักจากกระสอบ
• น้ำแข็งที่ดีต้องใส และเมื่อละลายแล้วไม่มีตะกอนสีขาว
• น้ำแข็งควรเก็บในภาชนะเฉพาะที่สะอาด มีฝาปิด ยกสูงจากพื้น และห้ามแช่รวมกับเครื่องดื่ม ผัก หรือเนื้อสัตว์
• ควรใช้ที่ตักน้ำแข็งโดยเฉพาะ ไม่ใช้แก้วหรือกระป๋องจุ่มลงไปในถัง

กรมอนามัยเคยให้คำแนะนำในทำนองเดียวกันเมื่อปี 2564 โดยแนะนำให้เลือกน้ำแข็งที่บรรจุและปิดผนึกอย่างถูกต้อง หรือได้รับการรับรองจาก อย. สาระสำคัญที่สอดคล้องกันคือ บรรจุภัณฑ์และการหยิบจับสำคัญกว่าแหล่งที่มา

น้ำแข็งในโรงแรมและร้านอาหาร

โรงแรมและรีสอร์ตในประเทศไทยมักซื้อน้ำแข็งถุงจากโรงงาน หรือใช้เครื่องทำน้ำแข็งของตัวเองที่ต่อกับท่อน้ำที่ผ่านการกรอง ทั้งสองกรณี น้ำแข็งในห้องพักหรือที่บาร์จะปลอดภัยเท่ากับน้ำที่ใช้ผลิตและความสะอาดของเครื่องหรือถังเก็บ โรงแรมที่บริหารจัดการดีจะล้างเครื่องทำน้ำแข็งตามรอบและปิดฝาถังน้ำแข็งเสมอ หากต้องการตรวจสอบ ให้ดูที่ถังน้ำแข็งแทนที่จะดูน้ำแข็ง ถังที่สะอาด มีที่ตัก และมีฝาปิด คือสัญญาณที่ควรมองหา บนเกาะอย่างภูเก็ต ตัวน้ำที่ป้อนเครื่องเองก็แปรผัน ดังที่บทความเรื่องน้ำประปาของภูเก็ตอธิบายไว้

ร้านอาหารและคาเฟ่ส่วนใหญ่เสิร์ฟน้ำแข็งหลอดจากโรงงาน ส่งเป็นถุงทุกเช้าแล้วถ่ายลงถังเก็บความเย็น คำถามเดียวกันใช้ได้ที่นี่ ถังปิดฝาไหม สะอาดไหม มีที่ตักไหม ร้านที่ลูกค้าหมุนเวียนมากแทบไม่มีน้ำแข็งค้างเก่า ซึ่งเป็นข้อดี

สำหรับร้านอาหารหรือโรงแรม มี 2 สิ่งที่ควบคุมได้ นั่นคือ น้ำที่เสิร์ฟ และการจัดการน้ำแข็ง ระบบกรองรีเวิร์สออสโมซิส (RO) รุ่น Pure ที่ต่อกับท่อน้ำในครัวดูแลสิ่งแรก โดยกรองน้ำประปาละเอียดถึง 0.0001 ไมครอน และเติมแร่ธาตุก่อนจ่ายน้ำ สำหรับน้ำที่รินเสิร์ฟที่โต๊ะและใช้ในครัว ส่วนน้ำแข็งเป็นอีกแหล่งหนึ่งแยกต่างหาก ไม่ว่าจะซื้อเป็นถุงจากโรงงานที่ได้รับอนุญาต หรือผลิตจากเครื่องทำน้ำแข็งโดยเฉพาะที่มีระบบจ่ายน้ำและบำบัดน้ำของตัวเอง และความปลอดภัยขึ้นอยู่กับการบำรุงรักษาเครื่องและถังที่ใช้เก็บ ดูรายละเอียดการใช้ระบบ Pure สำหรับน้ำดื่มในครัวได้ที่หน้าธุรกิจร้านอาหารและคาเฟ่ของเรา

น้ำแข็งจากร้านริมทางและตลาด

นี่คือจุดที่นักท่องเที่ยวถามมากที่สุด และเป็นจุดที่รายการตรวจสอบของกรมอนามัยมีประโยชน์ที่สุด น้ำแข็งที่ร้านริมทางมักเป็นน้ำแข็งหลอดจากโรงงานเช่นกัน สิ่งที่ต่างคือภาชนะ กระติกมีฝาปิดพร้อมที่ตักเป็นสัญญาณที่ดี ส่วนน้ำแข็งในกระสอบเปิดวางบนทางเท้า น้ำแข็งที่ถูกมือสัมผัส หรือน้ำแข็งบดที่ขูดจากก้อนด้วยเครื่องมือที่วางทิ้งไว้กลางแจ้ง คือแบบที่ควรเลี่ยง ร้านที่ใส่น้ำแข็งในเครื่องดื่มแล้วใช้น้ำแข็งถังเดียวกันแช่ขวดก็ควรเลี่ยงเช่นกัน เพราะกรมอนามัยเตือนโดยเฉพาะเรื่องการแช่น้ำแข็งรวมกับสิ่งอื่น

น้ำแข็งที่บ้าน ควรใช้น้ำอะไร

หากทำน้ำแข็งเองในประเทศไทย คำถามจะย้ายมาอยู่ที่น้ำ เพราะการแช่แข็งไม่ได้บำบัดน้ำ น้ำประปาที่ดื่มไม่ได้จะไม่กลายเป็นดื่มได้เพราะถูกแช่แข็ง ให้ใช้น้ำแบบเดียวกับที่คุณดื่ม ไม่ว่าจะเป็นน้ำขวด น้ำกรอง หรือน้ำที่ผลิต ณ จุดใช้งาน บ้านที่ใช้ระบบ Pure หรือระบบ Air เพียงเติมน้ำจากเครื่องลงถาด เครื่องทำน้ำแข็งก้อนในร้านค้าออนไลน์ของเราก็ทำงานแบบเดียวกัน จากน้ำที่ผ่านการบำบัดแล้ว

เปรียบเทียบโดยย่อ

ประเภทน้ำแข็ง	แหล่งที่มา	สิ่งที่ควรตรวจสอบ
น้ำแข็งหลอดมีรู	โรงงานที่ได้รับอนุญาต น้ำผ่านการบำบัด	ถุงปิดผนึก เครื่องหมาย GMP ถังสะอาดมีฝา ที่ตัก
น้ำแข็งบดหรือน้ำแข็งไส	น้ำแข็งซองจากโรงงาน บดหน้างานหรือที่ร้าน	บดอย่างไร ที่ไหน และความสะอาดของภาชนะ
น้ำแข็งจากเครื่องในโรงแรมหรือบาร์	เครื่องทำน้ำแข็งในสถานที่	ระบบบำบัดน้ำของเครื่องเอง ล้างเครื่องตามรอบ
น้ำแข็งถาดที่บ้าน	น้ำอะไรก็ตามที่เทลงไป	ใช้น้ำดื่ม ห้ามใช้น้ำประปาที่ไม่ผ่านการบำบัด

คำถามที่พบบ่อย

น้ำแข็งหลอดในไทยทำจากน้ำประปาหรือไม่

โรงน้ำแข็งเริ่มจากน้ำประปาหรือน้ำบาดาล แต่ต้องบำบัดให้ได้เกณฑ์น้ำบริโภคก่อนแช่แข็งตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข น้ำแข็งจึงไม่ใช่น้ำประปาดิบจากก๊อกที่นำมาแช่แข็ง ส่วนสารเติมแต่งอย่างฟลูออไรด์เป็นอีกคำถามหนึ่ง ซึ่งเราเขียนไว้ในบทความเรื่องฟลูออไรด์ในน้ำดื่ม

ใส่น้ำแข็งในเครื่องดื่มที่ร้านอาหารไทยได้ไหม

ร้านอาหารส่วนใหญ่ได้ น้ำแข็งผลิตจากโรงงานและส่งทุกวัน หากถังปิดฝา สะอาด และใช้ที่ตัก ก็ไม่มีเหตุผลเป็นพิเศษที่จะปฏิเสธ

น้ำแข็งบดปลอดภัยน้อยกว่าน้ำแข็งหลอดหรือไม่

โดยธรรมชาติไม่ต่างกัน แต่น้ำแข็งบดผ่านมือมากกว่า มักบดจากน้ำแข็งซองในร้าน ความปลอดภัยจึงขึ้นกับเครื่องบดและคนบด ส่วนน้ำแข็งหลอดออกจากถุงปิดผนึกลงถังโดยตรง

ร้านอาหารหรือโรงแรมผลิตน้ำแข็งเองจากน้ำประปาได้ไหม

ได้ โดยใช้เครื่องทำน้ำแข็งโดยเฉพาะที่มีระบบบำบัดน้ำของตัวเอง และล้างตามรอบที่ผู้ผลิตกำหนด ระบบของ Minairal ดูแลน้ำดื่มที่เสิร์ฟในครัวและที่บาร์ ไม่ใช่เครื่องทำน้ำแข็ง ซึ่งไม่สามารถต่อเข้าด้วยกันได้ สำหรับเรื่องน้ำดื่ม ติดต่อเราเพื่อหารือการติดตั้งที่เหมาะกับครัวหรือบาร์ของคุณ