น้ำประปาในประเทศไทยผ่านการผลิตตามเกณฑ์น้ำดื่มที่โรงผลิต ทั้งในกรุงเทพฯ และเมืองใหญ่ส่วนมาก แต่ไม่มีหน่วยงานใดรับประกันว่าดื่มได้ที่ก๊อกในอาคารของคุณ การประปานครหลวง (กปน.) ระบุว่าน้ำที่ผลิตได้มาตรฐานตามเกณฑ์แนะนำขององค์การอนามัยโลก ส่วนการประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.) มีโครงการน้ำประปาดื่มได้ซึ่งกรมอนามัยเป็นผู้รับรองรายสาขา สิ่งที่มาถึงแก้วของคุณยังขึ้นกับท่อ ถังพักน้ำบนดาดฟ้า และระบบประปาภายในอาคาร ซึ่งไม่มีใครตรวจรับรองให้
บทความนี้อธิบายว่าใครรับผิดชอบคุณภาพน้ำประปาในไทย เกณฑ์ของกรมอนามัยวัดอะไรบ้าง สถานการณ์แต่ละเมืองต่างกันอย่างไร และคุณจะเช็กน้ำในบ้าน ออฟฟิศ หรือโรงแรมของตัวเองได้อย่างไร
ใครรับผิดชอบคุณภาพน้ำประปาในประเทศไทย
มีหน่วยงานรัฐ 4 แห่งแบ่งหน้าที่กัน กปน. ผลิตและจ่ายน้ำในกรุงเทพฯ นนทบุรี และสมุทรปราการ กปภ. ดูแลต่างจังหวัดผ่านสาขากว่า 200 แห่ง รวมถึงเชียงใหม่ พัทยา ภูเก็ต หัวหิน และเกาะสมุย ส่วนเมืองเล็กและหมู่บ้านมีระบบประปาของตนเองภายใต้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข เป็นผู้กำหนดเกณฑ์คุณภาพและรับรองโรงผลิตในโครงการน้ำประปาดื่มได้ ขณะที่กรมควบคุมมลพิษเฝ้าระวังคุณภาพแม่น้ำและอ่างเก็บน้ำที่เป็นแหล่งน้ำดิบ หากต้องการคำตอบอย่างเป็นทางการเกี่ยวกับพื้นที่ของคุณ นี่คือหน่วยงานที่ควรถาม
เกณฑ์คุณภาพน้ำของกรมอนามัยวัดอะไรบ้าง
กรมอนามัยประกาศเกณฑ์เสนอแนะคุณภาพน้ำบริโภคเพื่อการเฝ้าระวัง และตั้งแต่ปี 2563 มีเกณฑ์คุณภาพน้ำประปาดื่มได้โดยเฉพาะ ครอบคลุม 3 กลุ่ม คือ คุณภาพทางกายภาพ ทางเคมี และทางแบคทีเรีย ค่าหลักสรุปได้ดังนี้
| พารามิเตอร์ | ค่าที่กำหนด |
|---|---|
| ความเป็นกรดด่าง (pH) | 6.5 ถึง 8.5 |
| ความขุ่น | ไม่เกิน 5 NTU |
| สี | ไม่เกิน 15 หน่วยแพลตตินัมโคบอลต์ |
| สารละลายทั้งหมด (TDS) | ไม่เกิน 1,000 มก./ลิตร |
| ความกระด้าง | ไม่เกิน 500 มก./ลิตร |
| คลอไรด์ | ไม่เกิน 250 มก./ลิตร |
| ไนเตรท | ไม่เกิน 50 มก./ลิตร |
| ฟลูออไรด์ | ไม่เกิน 0.7 มก./ลิตร |
| เหล็ก และแมงกานีส | ไม่เกิน 0.5 และ 0.3 มก./ลิตร |
| ตะกั่ว และสารหนู | ไม่เกิน 0.01 มก./ลิตร อย่างละ |
| โคลิฟอร์ม และฟีคัลโคลิฟอร์มแบคทีเรีย | ต้องตรวจไม่พบ |
| คลอรีนอิสระคงเหลือที่ปลายท่อ | 0.2 ถึง 0.5 มก./ลิตร |
มี 2 ประเด็นที่ผู้อ่านควรรู้ ข้อแรก เกณฑ์แบคทีเรียเป็นเกณฑ์เด็ดขาด ตรวจพบโคลิฟอร์มเพียงครั้งเดียวถือว่าไม่ผ่าน ข้อสอง คลอรีนคงเหลือเป็นสิ่งที่ต้องมี ไม่ใช่ข้อบกพร่อง กลิ่นคลอรีนจางๆ แสดงว่าสารฆ่าเชื้อยังทำงานอยู่ในเส้นท่อ
น้ำประปากรุงเทพ ดื่มได้ไหม
กปน. ยืนยันว่าน้ำที่ผลิตดื่มได้ โดยใช้แผนน้ำประปาปลอดภัย (Water Safety Plan) ตามแนวทางขององค์การอนามัยโลก ควบคุมคลอรีนอิสระคงเหลือในระบบไม่ต่ำกว่า 0.2 มก./ลิตร ตรวจโลหะหนักทุกเดือน และเผยแพร่ผลตรวจคุณภาพน้ำทางออนไลน์ หากต้องการถามเฉพาะเขตของคุณ ติดต่อ MWA Call Center 1125
มี 2 สถานการณ์ที่ควรระวัง ช่วงหน้าแล้ง น้ำทะเลอาจหนุนขึ้นมาในแม่น้ำเจ้าพระยาและทำให้น้ำดิบมีความเค็มสูงขึ้น ในปี 2563 และ 2564 กปน. เคยแนะนำให้ผู้ป่วยโรคไต โรคหัวใจ และความดันโลหิตสูง หลีกเลี่ยงการดื่มน้ำประปาในช่วงนั้น อีกสถานการณ์หนึ่งคือตัวอาคารเอง ซึ่งจะอธิบายต่อไป ส่วนคำแนะนำภาคปฏิบัติ อ่านได้ในบทความ การดื่มน้ำประปาในกรุงเทพฯ
แล้วเชียงใหม่ พัทยา ภูเก็ต หัวหิน และเกาะต่างๆ ล่ะ
นอกกรุงเทพฯ กปภ. แต่ละสาขาเผยแพร่รายงานผลตรวจคุณภาพน้ำของตนเอง และกรมอนามัยรับรองโครงการน้ำประปาดื่มได้เป็นรายสาขา การรับรองให้เป็นรายโรงผลิตและมีอายุจำกัด เมืองหนึ่งจึงอาจได้รับการรับรองปีนี้แต่ไม่ใช่ปีหน้า เว็บไซต์ กปภ. เขตแต่ละแห่งแสดงสถานะปัจจุบัน
เชียงใหม่และพัทยาใช้น้ำดิบจากอ่างเก็บน้ำและแม่น้ำที่ตึงตัวในหน้าแล้ง ซึ่งกระทบรสชาติมากกว่าความปลอดภัย ภูเก็ตพึ่งพาอ่างเก็บน้ำและน้ำจากเอกชนในช่วงฤดูท่องเที่ยว อ่านเพิ่มได้ใน น้ำประปาภูเก็ต ดื่มได้ไหม ส่วนเกาะสมุยและเกาะพะงันใช้น้ำจากท่อส่งจากฝั่ง น้ำบาดาล และรถน้ำ สัดส่วนเปลี่ยนไปตามฤดูกาล คู่มือน้ำประปาเกาะสมุย อธิบายว่าเรื่องนี้หมายความว่าอย่างไรสำหรับวิลล่าหรือโรงแรม
ทำไมน้ำผ่านเกณฑ์ที่โรงผลิต แต่อาจไม่ผ่านที่ก๊อก
ช่องว่างระหว่างโรงผลิตกับแก้วน้ำคือจุดที่ปัญหาส่วนมากเกิดขึ้น
- ท่อเก่า รอยรั่วและแรงดันตกทำให้น้ำใต้ดินและตะกอนแทรกเข้ามาในท่อเมน นี่คือเหตุผลที่การประปาต้องรักษาคลอรีนคงเหลือไว้จนถึงปลายท่อ
- ถังพักน้ำบนดาดฟ้าและใต้ดิน คอนโด โรงแรม และสำนักงานแทบทุกแห่งเก็บน้ำในถังก่อนสูบขึ้นแต่ละชั้น คลอรีนสลายตัวระหว่างเก็บ และถังที่ไม่ได้ล้างจะสะสมตะกอนและไบโอฟิล์ม
- ระบบท่อในอาคาร ท่อเหล็กอาบสังกะสี ท่อปลายตัน และก๊อกที่ไม่ค่อยได้ใช้ ทำให้น้ำขังนิ่ง
- แหล่งน้ำส่วนตัว วิลล่าและเกาะหลายแห่งใช้น้ำบ่อหรือน้ำจากรถส่ง ซึ่งไม่มีการประปาใดตรวจให้
การประปาและกรมอนามัยแนะนำให้ล้างถังพักน้ำอย่างน้อยปีละ 2 ครั้ง อาคารส่วนน้อยเท่านั้นที่ทำตามรอบนี้ และนี่คือเหตุผลตรงไปตรงมาที่คนส่วนมากไม่ดื่มน้ำจากก๊อก
จะเช็กน้ำในอาคารของตัวเองได้อย่างไร
- ดูรายงานคุณภาพน้ำของพื้นที่คุณ กรุงเทพฯ ดูที่เว็บไซต์ กปน. ต่างจังหวัดดูที่เว็บไซต์ กปภ. เขต
- ถามนิติบุคคลหรือผู้ดูแลอาคารว่าล้างถังพักน้ำครั้งล่าสุดเมื่อไร และมีบันทึกหรือไม่
- เปิดน้ำทิ้งสัก 1 นาทีหลังจากไม่ได้ใช้ข้ามคืนหรือข้ามสุดสัปดาห์ สังเกตสี ความขุ่น และกลิ่นที่มากกว่ากลิ่นคลอรีนอ่อนๆ
- ใช้ชุดทดสอบอย่างง่าย ชุดทดสอบคลอรีนอิสระคงเหลือมีจำหน่ายโดยกรมอนามัย และเครื่องวัด TDS ราคาไม่กี่ร้อยบาท เครื่องมือเหล่านี้ไม่ได้พิสูจน์ความปลอดภัย แต่ถ้าคลอรีนเป็นศูนย์หรือ TDS กระโดดขึ้นทันที แปลว่ามีบางอย่างเปลี่ยนไป
- หากต้องการคำตอบที่ชัดเจน ส่งตัวอย่างน้ำไปตรวจกับหน่วยงานที่รับตรวจคุณภาพน้ำ เช่น ศูนย์วิทยาศาสตร์การแพทย์ หรือมหาวิทยาลัย ชุดตรวจพื้นฐานตามเกณฑ์ข้างต้นมีค่าใช้จ่ายไม่กี่พันบาท
ถ้าไม่อยากพึ่งน้ำก๊อก มีทางเลือกอะไรบ้าง
การต้มจัดการกับเชื้อโรคได้ แต่ไม่ได้กำจัดเกลือ โลหะ หรือรสชาติ น้ำขวดแก้ปัญหาคุณภาพได้แต่แลกกับพลาสติกและการขนส่งจำนวนมาก ระบบผลิตน้ำดื่ม ณ จุดใช้งานบำบัดน้ำตรงจุดที่ดื่ม เครื่องกรอง RO 5 ขั้นตอนอย่าง Pure กำจัดสารละลายและเชื้อโรคออกจากน้ำประปาของอาคาร แล้วเติมแร่ธาตุกลับเข้าไปและป้องกันด้วย UV-C ส่วนพื้นที่ที่น้ำประปาไม่เสถียร เครื่องผลิตน้ำจากอากาศผลิตน้ำดื่มจากความชื้นในอากาศโดยไม่ต้องต่อท่อประปาเลย ดูผลลัพธ์ของทั้งสองระบบได้ที่หน้าคุณภาพน้ำของเรา
คำถามที่พบบ่อย
น้ำประปาในประเทศไทย ดื่มได้ไหม
น้ำที่ออกจากโรงผลิตของ กปน. และสาขา กปภ. ที่ได้รับการรับรอง ผ่านเกณฑ์น้ำดื่ม แต่ก๊อกในอาคารของคุณสะอาดได้เท่ากับถังและท่อที่น้ำไหลผ่านเท่านั้น ครัวเรือนไทยส่วนมากจึงต้ม กรอง หรือซื้อน้ำดื่ม และนักท่องเที่ยวก็ได้รับคำแนะนำแบบเดียวกัน
ใช้น้ำประปาแปรงฟันและทำอาหารได้ไหม
ได้ ในเมืองที่อยู่ในเครือข่าย กปน. และ กปภ. ซึ่งน้ำผ่านการเติมคลอรีนและเฝ้าระวัง อาหารที่ต้มหรือปรุงสุกปลอดภัย ส่วนเครื่องดื่มและน้ำแข็งคือจุดที่เครื่องกรองหรือน้ำขวดสร้างความแตกต่าง
ต้มแล้วน้ำประปาปลอดภัยไหม
การต้มเดือด 1 นาทีฆ่าแบคทีเรีย ไวรัส และปรสิต แต่ไม่ได้กำจัดเกลือ โลหะ ไนเตรท หรือสารพลอยได้จากคลอรีน และยังทำให้สารละลายเข้มข้นขึ้นเล็กน้อย จึงเป็นคำตอบเพียงบางส่วน
ควรล้างถังพักน้ำบ่อยแค่ไหน
การประปาแนะนำอย่างน้อยทุก 6 เดือน และบ่อยกว่านั้นสำหรับถังเปิดหรือถังบนดาดฟ้าที่โดนความร้อนและฝุ่น ก่อนเช่าคอนโดหรือพักระยะยาว ควรขอดูบันทึกการล้างถัง
ทำไมน้ำประปามีกลิ่นคลอรีน
การประปารักษาคลอรีนอิสระคงเหลือไว้ 0.2 ถึง 0.5 มก./ลิตร ในระบบท่อ เพื่อให้น้ำยังผ่านการฆ่าเชื้อจนถึงก๊อกสุดท้าย กลิ่นจะจางลงถ้าพักน้ำไว้ในเหยือกเปิดสัก 1 ชั่วโมง และไส้กรองคาร์บอนกำจัดกลิ่นได้ทั้งหมด
หากคุณดูแลโรงแรม สำนักงาน หรือวิลล่า และต้องการน้ำดื่มที่ไม่ขึ้นกับระบบน้ำของอาคาร นัดประเมินหน้างาน ได้ ทีมงานจะเข้าไปดู ตรวจน้ำ และบอกตรงๆ ว่า Pure หรือ Air เหมาะกับสถานที่ของคุณหรือไม่
